नवी दिल्ली : बँकेत बचत खाते उघडण्यासाठी १८ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक आहे, असा अनेकांचा समज आहे. मात्र, १८ वर्षांपूर्वीही मुलाच्या नावाने बँक खाते उघडता येते. अल्पवयीन मुलांसाठी बँका त्यांच्या नियमांनुसार बचत खाते उपलब्ध करून देतात. रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाच्या (RBI) मार्गदर्शक सूचनांनुसार, १० वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या अल्पवयीन मुलांना बँकेच्या धोरणानुसार स्वतःच्या नावाने बचत खाते उघडण्याची आणि ते चालवण्याची परवानगी दिली जाऊ शकते. मात्र, खाते उघडताना आणि व्यवहार करताना संबंधित बँकेचे नियम लागू राहतात.
१० वर्षांखालील मुलांचे खाते?
१० वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलाच्या नावानेही बँक खाते उघडता येते. मात्र, अशा खात्याचे संचालन सामान्यतः आई-वडील किंवा कायदेशीर पालकाच्या माध्यमातून केले जाते. खात्यावरील व्यवहारांची मर्यादा आणि उपलब्ध सुविधा बँकेच्या नियमानुसार ठरू शकतात.
१८ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर काय?
मुलाचे वय १८ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर खाते अल्पवयीन खात्यातून प्रौढ खात्यात रूपांतरित करण्यासाठी बँकेकडून आवश्यक कागदपत्रे आणि KYC प्रक्रिया पूर्ण करावी लागू शकते.
प्रत्येक बँकेचे नियम सारखे असतात का?
नाही. RBIच्या मार्गदर्शक तत्त्वांच्या चौकटीत प्रत्येक बँक आपल्या धोरणानुसार खाते संचालन, व्यवहार मर्यादा आणि उपलब्ध सुविधांबाबत नियम ठरवू शकते. त्यामुळे खाते उघडण्यापूर्वी संबंधित बँकेचे नियम तपासणे महत्त्वाचे आहे.
थोडक्यात नियम
१० वर्षांपर्यंत : पालक/कायदेशीर पालकाच्या माध्यमातून खाते.
१० वर्षांनंतर : बँकेच्या नियमानुसार मुलाला खाते स्वतंत्रपणे चालवण्याची सुविधा मिळू शकते.
१८ वर्षांनंतर : प्रौढ खात्याच्या नियमानुसार आवश्यक KYC व इतर प्रक्रिया.
मुलांचे खाते का महत्त्वाचे?
लहान वयातच बँक खाते असल्यामुळे मुलांमध्ये बचत करण्याची सवय, पैशांचे नियोजन आणि आर्थिक शिस्त विकसित करण्यास मदत होऊ शकते. पालकांनी मुलांना बँकिंग व्यवहार आणि पैशांचा जबाबदारीने वापर याबाबत माहिती देणेही महत्त्वाचे आहे.
बँकेत खाते उघडण्यापूर्वी जाणून घ्या हे ७ महत्त्वाचे नियम
१. १८ वर्षे पूर्ण असणे आवश्यक नाही
अल्पवयीन मुलाच्या नावानेही बचत खाते उघडता येते.
२. १० वर्षांनंतर स्वतंत्र खाते संचालनाची शक्यता
RBIच्या नियमानुसार, बँकेच्या धोरणानुसार १० वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या मुलाला खाते स्वतः चालवण्याची सुविधा मिळू शकते.
३. लहान मुलांच्या खात्यात पालकाची भूमिका
१० वर्षांपेक्षा कमी वयाच्या मुलाच्या खात्याचे संचालन सामान्यतः आई-वडील किंवा कायदेशीर पालक करतात.
४. बँकेचे नियम तपासा
खाते उघडताना व्यवहाराची मर्यादा, ATM/डेबिट कार्ड आणि ऑनलाइन बँकिंगच्या सुविधा बँकेनुसार वेगळ्या असू शकतात.
५. KYC कागदपत्रे आवश्यक
खाते उघडताना बँकेला आवश्यक KYC कागदपत्रे आणि ओळख/पत्त्याचा पुरावा द्यावा लागू शकतो.
६. १८ वर्षांनंतर खाते अपडेट करा
मुलाचे वय १८ वर्षे पूर्ण झाल्यानंतर खाते प्रौढ खात्यात रूपांतरित करण्यासाठी बँकेकडे आवश्यक प्रक्रिया पूर्ण करावी लागू शकते.
७. बचतीची सवय लावा
मुलाच्या नावाने खाते उघडल्यामुळे लहान वयापासून बचत, पैशांचे नियोजन आणि आर्थिक शिस्तीची सवय लावण्यास मदत होते.
महत्त्वाचे
खाते उघडण्याचे वय, व्यवहार मर्यादा आणि उपलब्ध सुविधा बँकेच्या धोरणानुसार बदलू शकतात. त्यामुळे खाते उघडण्यापूर्वी संबंधित बँकेचे नियम तपासणे आवश्यक आहे.
